Er is steeds meer aandacht voor ondernemers met financiële problemen. Gemeenten zijn op grond van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) verplicht ondersteuning te bieden, onder meer via het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz) en het minnelijk akkoord.
Toch blijkt in de praktijk dat veel ondernemers deze hulp laat vinden of moeilijk accepteren. Niet omdat zij niet willen, maar omdat schaamte, autonomie en een systeem dat vooral reactief is ingericht samen verlammend werken.
Ondernemers vallen zelden ineens om
De meeste ondernemers gaan niet plotseling failliet. Ze glijden langzaam af:
- eerst betaalachterstanden,
- daarna stress en vermijding,
- vervolgens verlies van overzicht.
Wanneer zij zich melden bij gemeente, accountant of schuldhulpverlening zijn de keuzemogelijkheden vaak al beperkt.
Niet omdat er geen oplossingen zijn — maar omdat we te laat in beweging komen.
Dat is geen individueel falen.
Dat is een structureel probleem.
De cijfers: een grote, kwetsbare groep onder de radar
Er is geen exact aantal ondernemers dat “gered had kunnen worden”, maar de beschikbare cijfers laten een duidelijke richting zien:
- In 2023 hadden naar schatting circa 50.000 ondernemers problematische schulden, grotendeels door (corona)belastingschulden.
- Ongeveer 40.000 daarvan waren zzp’ers of eenmanszaken, die privé aansprakelijk zijn en daardoor extra kwetsbaar.
- Vroegsignalering is sinds 2021 wettelijk verplicht, maar gemeenten slagen er moeilijk in ondernemers te bereiken.
- Van de signalen die gemeenten ontvangen, wordt in slechts 1 op de 5 gevallen daadwerkelijk contact gelegd.
- Van de ondernemers die wél worden benaderd, accepteert ongeveer 35% hulp.
Dat betekent dat een groot deel van de problematiek onzichtbaar blijft, terwijl juist daar nog ruimte is om schade te beperken of te voorkomen.
Een behoorlijke groep ondernemers is structureel kwetsbaar
Onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) laat zien dat zelfstandigen een onderschat kwetsbare groep binnen de werkenden vormen.
- Eén op de zes zelfstandig ondernemers leeft onder de armoedegrens.
- Onder zzp’ers zonder personeel is dat zelfs circa 15%, tegenover ongeveer 3% bij werknemers in loondienst.
- De belangrijkste oorzaken zijn wisselende inkomsten, beperkte buffers en hoge vaste lasten zoals pensioenopbouw en verzekeringen.
- 39% van de zelfstandigen heeft minimaal één keer een uitkering gehad wegens werkloosheid of arbeidsongeschiktheid (tegen 30% bij werknemers).
Het SCP concludeert dat het beeld dat zzp’ers vooral sterke arbeidsmarktposities hebben, niet klopt. Mensen worden ook zelfstandige omdat de arbeidsmarkt weinig alternatieven biedt.
Gemiddeld genomen zijn zzp’ers daardoor een ‘bad risk’ op de arbeidsmarkt — juist bij economische tegenwind.
Dit maakt duidelijk waarom ondernemers zo kwetsbaar zijn bij tegenslag:
- buffers ontbreken vaker,
- inkomens zijn grillig,
- en één slechte periode kan voldoende zijn om betaalachterstanden te laten ontstaan.
Schulden zijn zelden het echte probleem
Onderzoek van Bureau Bartels en de VNG bevestigt dit beeld: schulden zijn meestal het zichtbare symptoom, niet de kern van het probleem.
Daaronder spelen:
- mentale druk en schaamte,
- spanningen in het gezin,
- systeemstress door brieven, loketten en jargon,
- bedrijfseconomische problemen en keuzes onder druk.
Toch organiseren we hulp vaak alsof een rekensom alles bepaalt.
In de praktijk zijn veerkracht, leervermogen en aanpassingsvermogen minstens zo bepalend.
Wat werkt bij aandacht voor ondernemersschulden
Wat écht verschil maakt, is een combinatie van vroegsignalering, laagdrempelige ‘warme’ hulp en de juiste expertise:
- Vroegsignalering mét opvolging
Signaleren is niet genoeg; persoonlijk contact is doorslaggevend. - Gespecialiseerde schuldhulp voor ondernemers (SHVO)
Ondernemersschulden vragen kennis van zowel financiën als ondernemerschap. - Laagdrempelige communicatie
Spreek over betaalachterstanden en financiële zorgen, niet over schulden. - Warme overdracht en één regie
Geen versnippering tussen KVK, gemeenten, accountants en hulpverleners. - Holistische aanpak
Combineer schuldhulp met bedrijfskundige begeleiding en perspectief op inkomen. - Gemeentelijke ondersteuning met regie bij de ondernemer
Via Bbz, minnelijk akkoord en eventueel vouchers — zonder autonomie af te nemen.
Tot slot
Ondernemers glijden niet af omdat ze niet willen.
Ze glijden af omdat schaamte, autonomie en een reactief systeem samen verlammend werken.
De cijfers laten zien dat dit geen randverschijnsel is, maar een structurele kwetsbaarheid binnen de werkenden.
De kennis, instrumenten en signalen zijn er al.
Wat nodig is:
- betere opvolging van vroegsignalering,
- laagdrempelige en warme hulp,
- gespecialiseerde expertise,
- één regie, één verhaal,
- en vooral: tijdig inzicht en menselijkheid.
De vraag is niet of we ondernemers vóór de val kunnen redden.
De vraag is of we bereid zijn het systeem daarop in te richten.
Meer lezen:
Sociaal en Cultureel Planbureau. (2013). Een kwetsbare groep? De positie van zelfstandigen zonder personeel. Den Haag: SCP. Centraal Bureau voor de Statistiek. (2023). Zelfstandigen; kerncijfers inkomen en armoede. Den Haag: CBS.
· Bureau Bartels & Vereniging van Nederlandse Gemeenten. (2022). Schuldhulpverlening aan ondernemers: stand van zaken en verbetermogelijkheden. Den Haag: VNG.